همان طورى كه بيان كرديم ، مقدار متشكل به صورت شبحى ، در مقام خيال انسانى به واسطهء ارادهء نفس و اختيار روح انسانى ، قابل انبساط و تمادى است . نفس قدرت دارد صورت مقدارى شبحى موجود در قوهء خيال خود را با يك توجه به صورت بزرگترين جسم در صحنهء خيال و همان جسم را به صورت جسمى كوچك به اندازهء خردلى ظاهر سازد . و قدرت دارد كه جسم را به صورتى غير موجود در مواد خارجى و غير معهود در ماده‌هاى موجود در طبيعت ظاهر سازد ، در حالتى كه تمادى و انبساط و زيادى و نقيصه و نمو و ازدياد در اجسام طبيعى ، ناشى از مواد و صورى است كه از خارج به جسم وارد مىشود ، كما حققناه في الحركات الكمية من النمو أو التنمية التي تتحقق بواسطة إضافة المواد من الخارج إلى الجسم . . . و نيز در جاى خود بيان شده است كه تأثير و تأثر در جسمانيات ، تابع وضع است . حرارت آتش ، اجسام مجاور خود را گرم مىكند ، در صورتى كه اجسام ، نزديك آتش قرار گيرند ، مثلا در بحث رؤيت و ديدن گفته‌اند چشم انسانى اجسام را مىبيند و علت رؤيت ، انطباع صورت مرئى در موضع مخصوص از چشم است . ولى مسلما بعد زياد و نيز قرب زياد ، مانع ادراكند . گوش با شرايط مخصوص صداها را مىشنود و جهت صدا را هم ادراك مىكند و از شرايط ادراكات ظاهرى - از قبيل ادراك سمع و بصر - تأثير و تأثر است . جسم خارجى ، به واسطهء قابليت انفعالى كه در باصره است در باصره منطبع مىشود و ادراك حاصل مىگردد . و ادراك ، با نوعى تأثر ملازم است لذا جسمى علت وجود خارجى جسم ديگر نمىشود . ولى اثرى از جسم مؤثر به جسم متأثر وارد مىشود ، اما نفس ، در مقام ادراك معانى و صور شبحى ، در عرصهء باطن خود صور و اشباحى را - لا من شىء - وجود مىدهد . و بيان نموديم كه در مقام ايجاد دو مربع مثلا يكى در جهت يمين و ديگرى